null
Koreaanse namen: Zo kort en toch zo veelzeggend

Koreaanse namen: Zo kort en toch zo veelzeggend

Terwijl we nu in Nederland Bevrijdingsdag vieren, viert Zuid-Korea kinderdag. Een groot ding voor Koreaanse ouders bij het krijgen van een kind is het geven van de naam.
Zo heb je in Korea kantoortjes met waarzeggers die namen verkopen voor het beste fortuin van je kind. Vroeger werden al gegeven namen zelfs wel eens veranderd om het lot een handje te helpen. Dit komt niet vaak meer voor, maar Koreaanse namen zitten nog steeds vol traditie.


Koreaanse namen zijn prachtig. In tegenstelling tot de meeste culturen, heeft de Koreaanse cultuur echt een systeem voor het geven van namen dat de Koreaanse naam meteen herkenbaar maakt. Laten we dan maar beginnen met de disclaimer dat uitzonderingen altijd bestaan, zeker nu de tijden minder traditioneel zijn; de volgende regels zijn dus niet op alle Koreaanse namen van toepassing. Toch zal je echt flink moeten zoeken om zo’n uitzondering te vinden. Hoe dan ook, waarom zijn Koreaanse namen zo mooi en uniek?

1) De Koreaanse achternaam is geen achternaam. Het woord ‘achternaam’ is stiekem erg cultureel, erg westers. De achternaam van Koreanen staat namelijk altijd vooraan.
‘Familienaam’ is dus een beter woord om over Koreaanse achternamen te praten.

2) De familienaam bestaat uit één lettergreep. Het Nederlandse woord ‘schreeuw’ bestaat ook uit één lettergreep, maar zulke lettergrepen zijn niet mogelijk in het Koreaans. Het aantal letters dat in een lettergreep kunnen in het Koreaans is wat moeilijk bondig uit te leggen zonder eerst het Koreaanse alfabet (한글, hangul of hangeul) te leren. Het is wat makkelijker om te spreken over
‘het aantal geluiden’. Het aantal geluiden dat in een Koreaanse lettergreep kunnen voorkomen is een, twee of drie. Koreaanse familienamen zullen dus altijd korter klinken en makkelijker uit te spreken zijn dan ‘schreeuw’, wat al drie geluiden heeft in het stukje ‘schr’.

3) De voornaam is dus ook geen voornaam en bestaat altijd uit twee lettergrepen. De Koreaanse voornaam staat altijd achter de familienaam en kan dus beter ‘persoonsnaam’ of ‘roepnaam’ genoemd worden. Omdat de roepnaam altijd uit twee lettergrepen bestaat, is een Koreaanse roepnaam nooit langer dan zes geluiden. Een roepnaam die uit twee geluiden bestaat is in theorie mogelijk maar komt niet voor.

honggildong.png
De Koreaanse naam visueel verdeeld: geel is de familienaam, groen de generatielettergreep (zie punt 4), paars de eigen lettergreep.
Alle Koreaanse lettergrepen in een naam zijn, vanuit een oude traditie, gekoppeld aan Chinese karakters (zie punt 6).
De naam leest 'Hoong Giel-doong', wat een soort anonieme, traditionele 'Jan Janssen'-naam is in het Koreaans.
(Bron afbeelding: Wikipedia)


4) De traditionele Koreaanse roepnaam wordt deels gedeeld met je familieleden van dezelfde generatie: de generatielettergreep. De generatielettergreep is de eerste lettergreep van een Koreaanse roepnaam. Deze lettergreep is hetzelfde als die van je broers en zussen, soms deel je hem zelfs met je neven en nichten. Voorbeeld: jij heet Jan-Peter, je broer Jan-Jaap en
je zus Jan-Tien. Maar dan op zijn Koreaans natuurlijk.
De eigenschappen van Koreaanse namen beschreven in punt 1 tot en met 3 zijn sterk verankerd in de cultuur en zijn dus lastig uitzonderingen op te vinden. De generatielettergreep is echter wat ouderwets anno 2021, al is het tegelijkertijd ook niet lastig om families te vinden die dit nog wel doen. Gelukkig doen zij dat nu wel vaak op een gelijkwaardige manier. Dat zit zo: traditioneel gezien kregen alleen jongens een generatielettergreep, meisjes niet. De mannen van dezelfde generatie in een familie hadden dus allemaal dezelfde eerste lettergreep in hun roepnaam terwijl vrouwennamen wel verdeeld waren.
Het moderne gebruik van de generatielettergreep wordt op twee manieren gebruikt: of je deelt een lettergreep met al je broers/zussen (en soms ook neven/nichten), of de jongens delen een eigen lettergreep terwijl de meisjes een andere eigen lettergreep delen – alleen binnen dezelfde generatie natuurlijk.
Door dit gebruik van de generatielettergreep wordt de laatste lettergreep ook wel gezien als ‘je echte eigen naam’, omdat je die lettergreep als enige niet deelt met familieleden.
Sommige Koreaanse ouders roepen hun kinderen dan ook bij de laatste lettergreep van hun naam, al is dit absoluut niet gebruikelijk.
Deze generatielettergreep heet in het Koreaans 돌림자 (dollimja; dool-liem-dja) en betekent zoiets als ‘circulerende letters’.

5) Koreaanse namen worden in zijn geheel aan elkaar geschreven. Het Koreaanse alfabet kent geen hoofdletters. Toch zijn Koreaanse namen makkelijk te lezen als ze aan elkaar geschreven staan, omdat elke lettergreep in een ‘hokje’ wordt geplaatst. Elk ‘lettergreephokje’ bestaat overigens ‘gewoon’ uit letters. Het Koreaanse schrift bestaat dus niet uit tekens, het is een alfabet.
De reden waarom het Koreaanse schrift er voor westerse ogen niet uitziet als een alfabet is puur door het vormen van die lettergreepblokjes. Door die lettergreepblokjes ziet het eruit alsof een aan elkaar geschreven Koreaanse naam maar uit drie letters bestaat. Elke letter is echter een lettergreep. Erg compact dus. Terwijl je nu de letter ‘a’ leest, zou je in dezelfde tijd en ‘oogruimte’ het woord ‘bak’ kunnen lezen in het Koreaans: 박. Vergelijk: 'a' en '박' en 'bak'. 박 bestaat uit de letters ㅂ, ㅏ en ㄱ. Dit is ook hoe de Koreaanse familienaam Park in elkaar steekt: 박 = bak = Park.
Hoe dan ook, je gebruikt dus geen spaties tussen de familienaam en de roepnaam. Hoewel de roepnaam uit twee lettergrepen bestaat, zijn dit niet twee namen zoals bij het Nederlandse voorbeeld ‘Jan-Peter’ (een tweede naam komt sowieso niet voor). De Koreaanse roepnaam gebruikt dan ook nooit streepjes of spaties in het Koreaans. Als je dus een Nederlandse naam op zijn Koreaans zou schrijven (dat betekent ook geen hoofdletters), zou je het volgende doen:
balkenendejanpeter in plaats van Jan-Peter Balkenende. Of als je de Koreaanse naamregels wat strenger volgt, zou je een naam moeten nemen die uit drie lettergrepen bestaat:
visjanpiet
Om nog wat meer een beeld te geven van hoe Koreaanse lettergreepblokjes in elkaar zitten, is hier nog een visueel voorbeeld van de naam Jan-Piet Vis op z’n Koreaans:

visjanpiet.png

6) Koreaanse namen zijn gekoppeld aan Chinese karakters en halen daar betekenis uit. Deze Chinese karakters zijn niet relevant voor het alledaagse leven maar staan wel in je Koreaanse paspoort. Koreaanse namen zijn op zichzelf abstract in betekenis, maar via de Chinese karakters die gekoppeld zijn aan je twee naamlettergrepen heeft elke Koreaanse naam toch een betekenis. Lettergrepen in Koreaanse namen zijn dan ook vaak terug te zien in Chinese namen. Koreaanse namen moeten ook bij wet een koppeling naar Chinese karakters hebben. De regering heeft vastgesteld welke Chinese karakters je mag gebruiken. Sommige lettergrepen die dus theoretisch mogelijk zijn om te maken in het Koreaans of gewoon voorkomen in woorden, komen daarom niet voor in Koreaanse namen - die mag je niet gebruiken, net zoals dat je in westerse landen geen beledigende namen mag registreren. Zo zijn er ook Koreaanse letters die (bijna) niet voorkomen in Koreaanse namen.
Er zijn wel ontzettend veel combinaties om te maken (meer dan 8000 Chinese karakters zijn toegestaan). Ook ben je vrij om te kiezen welke Koreaanse lettergreep je koppelt aan welk Chinees karakter: veel Koreaanse lettergrepen kunnen gelijk staan aan verschillende Chinese karakters, omdat de Koreaanse taal niet tonaal is. Daardoor moet je zelf aangeven welke betekenis jouw gegeven lettergreep naar verwijst, iets wat men in Chinese talen kan aangeven met toon of gewoon direct met het karakter dat in Korea dus alleen in je paspoort bestaat.

Waarom dit systeem? Puur uit traditie. Wat de Grieken en de Romeinen waren voor de Europeanen, waren de Chinezen voor de Koreanen - alleen dan voor een nog langere periode van invloed en inspiratie. Hoewel Korea al sinds de 15e eeuw een eigen alfabet heeft, is de invloed van de Chinese taal nooit verdwenen uit het Koreaanse namensysteem.
Het aantal 'echte Koreaanse namen' is wel aan het groeien in populariteit. Dit zijn dus roepnamen die niet abstract zijn in het Koreaans en in de Chinese talen niets betekenen. Een populair voorbeeld: 은비 (eun-bie), wat 'zilveren regen' betekent in het Koreaans. Dit is een totaal modern verschijnsel, in de tijden van Chinese invloed was dit ondenkbaar voor de hoge kasten (de lage kasten hadden echter vaker Koreaanse namen dan moderne Koreanen, zonder kasten).
In Noord-Korea is men, zoals bekend, wat nationalistischer en koppelt men ook Chinees-Koreaanse namen niet meer aan Chinese karakters.

7) Dezelfde familienaam betekent niet dezelfde familie. In het westen denkt men soms dat iedereen in Korea Kim heet. In Zuid-Korea heeft 21,5% van de bevolking die familienaam Kim (김). Dat is inderdaad veel, maar dit zijn allemaal andere Kim-families. Koreanen hebben extreem oude patriarchische stambomen. De meeste Koreanen kunnen terugzien van welke 'oervoorvader' zij afstammen. Voor de familienaam Kim zijn er meer dan 300 'oervoorvaderen', die zo de familienaam Kim opdelen in zogenaamde 'clans'. Deze clans heten in het Koreaans
본관 (bon-gwan; boon-kwan). Via de boon-kwan kunnen Koreanen zien of ze echt familie zijn van elkaar. De naam van een boon-kwan verwijst altijd naar de plaats waar de oervoorvader leefde - je kan als Koreaan dus ook zien uit welke regio je familie ooit kwam.

Waarom hebben zoveel Koreanen dan dezelfde familienaam? Dat heeft wederom niets te maken met familie zijn van elkaar maar met specifieke Koreaanse geschiedenis. In een notendop, een familienaam was ooit een luxe van de hoge kasten in een Confucianistisch kastensysteem. Terwijl het kastensysteem langzaam afbrokkelde, kochten nieuwe rijken wel eens familienamen om zich als nobel voor te kunnen doen - in Europa is dit ook gebeurd, al moest je daarvoor in Europa 'nobele grond' kopen, in Korea kocht je een genealogieboek genaamd 족보
(jokbo, chokbo; djook-bo). Ook werden familienamen soms door de hogere kasten gegeven aan mensen uit lagere kasten als zij hen buitengewone diensten hadden verleend. Het was dan een eer en een verbetering voor het leven van je hele familie om je familienaam te veranderen. Tenslotte kwam naamsvervalsing ook vaak voor in de oude tijd - het succesvol vervalsen van je naam plaatste je in een hogere kaste en was dus absoluut een verbetering voor je levensomstandigheden in die tijd.
Ook interessant: Koreaanse families mogen alleen Koreaanse kinderen adopteren die dezelfde familienaam en boon-kwan (clan) hebben als hun adoptievader.

8) Het was kort geleden illegaal om te trouwen met iemand met dezelfde familienaam en 'clan'. Sinds 2005 is het alleen nog illegaal om te trouwen met iemand die duidelijk directe familie is. Als je voor 2005 verliefd werd op iemand met dezelfde familienaam en dezelfde 'voorouderlijke woonplaats', was het simpelweg niet mogelijk om te trouwen. In de traditionele tijden was dit naast illegaal ook nog eens zwaar taboe. In de jaren voor de wetswijziging vonden al veel Koreanen het niet meer zo'n taboe - natuurlijk alleen als een koppel inderdaad geen directe familie was en slechts familie was via een duizend jaar oude connectie.

9) Vrouwen houden hun eigen familienaam als zij trouwen. Hoewel de traditionele Koreaanse cultuur absoluut patriarchisch is, hebben de voorouders een nog hogere plaats in die traditionele cultuur dan de 'nu levende patriarch'. Oftewel, vrouwen behielden altijd hun familienamen omdat zij die geërfd hadden van hun voorouders.
Ook anno nu behouden vrouwen altijd hun familienaam.

Dit is nog maar deel één over Koreaanse namen. Het volgende artikel zal namelijk gaan over dat Koreaanse namen eigenlijk heel makkelijk zijn om uit te spreken voor Nederlandstaligen, terwijl bijna geen van hen ze juist uitspreekt.
Dit heeft te maken met hoe slecht romanisatie werkt voor de Koreaanse taal en het feit dat de internationale romanisatie ontwikkeld is door Amerikanen en later verder ontwikkeld is door Koreanen met alleen het Engels in het achterhoofd.
Kortom, alles wat je nodig hebt om Hyundai correct uit te spreken is een fonetisch systeem voor Nederlandstaligen. En wist je dat de typische Koreaanse familienaam Lee helemaal geen geschreven l-klank heeft en je die dus ook niet hoort uit te spreken? Deze familienaam 이 bestaat eigenlijk alleen uit de ie-klank. Wederom, met dank aan de VS.
Over beroemde Koreaanse namen en hoe ze juist uit te spreken lees je dus de volgende keer meer.